Altijd ‘aan’ staan: waarom je lichaam niet tot rust komt (en hoe je weer ontspanning kunt ervaren)

Sta je eigenlijk altijd ‘aan’? Alsof je lichaam voortdurend alert is, zelfs wanneer je weet dat je veilig bent? Veel vrouwen herkennen dit gevoel van nooit echt kunnen ontspannen. Je bent snel gespannen, voelt je moe maar kunt moeilijk uitrusten, en je hoofd lijkt nooit helemaal stil te worden.

Vaak is dit geen zwakte of aanstellerij, maar een overlevingsmechanisme dat ooit nodig was. Je lichaam heeft geleerd om voortdurend op scherp te staan om je te beschermen. Wat toen helpend was, kan later juist uitputtend worden.

In dit artikel lees je waarom je lichaam zo reageert, wat de gevolgen zijn van altijd alert zijn, en hoe je stap voor stap weer meer rust en veiligheid kunt ervaren.

Altijd alert zijn als overlevingsmechanisme

Veel vrouwen die in hun jeugd onveiligheid hebben ervaren, herkennen het gevoel van voortdurend alert zijn. Als kind was dit vaak noodzakelijk. Je moest scherp blijven, aanvoelen wat er ging gebeuren, je aanpassen of op tijd reageren om jezelf te beschermen.

Je lichaam deed precies wat het moest doen om te overleven. Je kón toen niet anders. Dit ‘aan’ staan was geen keuze, maar een slimme, automatische reactie.

Het lastige is dat dit patroon zich kan vastzetten. Ook nu het gevaar al lang weg is, blijft je lichaam doen alsof het elk moment nodig kan zijn om in te grijpen.

Waarom je lichaam in overlevingsstand blijft

Ons lichaam is gemaakt om ons te beschermen. Bij (dreigend) gevaar schakelt het automatisch over naar een overlevingsmodus: vechten, vluchten of bevriezen. Dit gebeurt zonder dat je daar bewust over nadenkt.

Wanneer je langere tijd stress, spanning of onveiligheid hebt ervaren, kan je zenuwstelsel hier als het ware aan wennen. Altijd alert zijn wordt de norm. Ontspanning voelt dan niet meer vanzelfsprekend of zelfs onveilig.

Ook al weet je rationeel dat je nu veilig bent, je lichaam heeft iets anders geleerd. En een lichaam laat zich niet overtuigen met alleen woorden of gedachten.

De gevolgen van altijd ‘aan’ staan

Altijd alert zijn heeft veel invloed op hoe je je voelt, zowel lichamelijk als emotioneel.

Misschien herken je dit:

• je voelt je vaak moe, maar echte rust lukt niet

• je hebt spanning in je nek, schouders, borst of buik

• je ervaart een gejaagd of onrustig gevoel vanbinnen

• stilzitten of niks doen voelt ongemakkelijk

• ontspannen of genieten lukt nauwelijks

• je trekt je terug of voelt je snel onveilig bij anderen

Dit kan ook invloed hebben op je relaties. Vertrouwen, nabijheid en ontspanning worden lastiger als je systeem voortdurend ‘aan’ staat. Zo kan dit overlevingsmechanisme ongemerkt een groot deel van je leven beïnvloeden.

Hoe je stap voor stap uit deze constante alertheid kunt komen

Als je al zo lang in deze overlevingsstand leeft, lijkt het misschien onmogelijk dat het ooit anders kan. Misschien weet je niet eens hoe ontspanning écht voelt.

Toch is verandering mogelijk, niet door jezelf te forceren, maar door je lichaam weer stap voor stap veiligheid te laten ervaren.

De eerste stap is erkennen dat je lichaam in een overlevingsmodus staat. Niet omdat er iets mis is met jou, maar omdat je lichaam ooit iets heel verstandigs heeft gedaan.

Van daaruit kun je voorzichtig gaan leren luisteren naar je lichaam:

• door aandacht te krijgen voor signalen van spanning

• door kleine momenten van rust toe te laten

• door ademhaling of zachte beweging te gebruiken om je systeem te ondersteunen

Voor veel vrouwen is het helpend om dit niet alleen te doen, maar samen met iemand die begrijpt hoe diep dit patroon kan zitten en die veiligheid centraal stelt.

Wil je meer lezen over wat heftige gebeurtenissen doen met je brein en gedrag? Dan vind je dat in dit blog: Wat heftige gebeurtenissen doen met je brein.

Herstellen van altijd ‘aan’ staan is een proces. Het vraagt tijd, geduld en mildheid, maar het is mogelijk om weer meer ontspanning en verbinding in je leven toe te laten.